Majdanek — wizyta pamięci z prywatnym transportem z Warszawy lub Krakowa

Zaplanuj wizytę Oficjalna strona muzeum →

Obóz koncentracyjny Majdanek został założony przez SS w październiku 1941 roku na obrzeżach Lublina, w dzielnicy Majdan Tatarski. Pierwotnie zaplanowany jako obóz pracy dla sowieckich jeńców wojennych, w 1942 roku został rozbudowany do podwójnej funkcji — koncentracyjnej i eksterminacyjnej. W tej drugiej roli Majdanek służył przede wszystkim Aktion Reinhard: tutaj składowano mienie pomordowanych Żydów z obozów w Bełżcu, Sobiborze i Treblince, tutaj sortowano odzież, buty i przedmioty osobiste przed wysyłką do Niemiec. W Majdanku w jednym czasie przebywało do 50 tysięcy więźniów — Żydów z Polski, Czech, Słowacji, Niemiec, Holandii, Francji, Grecji oraz polskich więźniów politycznych, sowieckich jeńców wojennych, partyzantów białoruskich i ukraińskich. Łączna liczba więźniów przeprowadzonych przez obóz wynosi około 150 tysięcy osób. Liczba ofiar — to jest osób, które tutaj zginęły lub zostały zamordowane — szacowana jest na około 78 tysięcy, w tym około 60 tysięcy Żydów. 3 listopada 1943 roku Majdanek był miejscem największej w historii Holokaustu jednodniowej egzekucji — Aktion Erntefest („Akcja Dożynki"). Niemcy, w obawie przed powtórzeniem buntu z Sobiboru (z 14 października 1943 roku), zdecydowali o likwidacji żydowskich więźniów wszystkich obozów dystryktu lubelskiego. W Majdanku zastrzelono tego dnia około 18 tysięcy Żydów — mężczyzn, kobiet i dzieci — w rowach przygotowanych na obrzeżach obozu. Egzekucji towarzyszyła muzyka z głośników, aby zagłuszyć strzały. To była największa pojedyncza zbrodnia popełniona przez Niemców w jednym dniu i w jednym miejscu w całej historii II wojny światowej. 22 lipca 1944 roku Armia Czerwona wkroczyła do Lublina i wyzwoliła Majdanek. Niemcy uciekli z obozu w pośpiechu, nie zdążywszy zniszczyć kluczowych obiektów. Komory gazowe, krematorium, baraki i wieże strażnicze pozostały nienaruszone. Już w listopadzie 1944 roku — niemal trzy miesiące przed wyzwoleniem Auschwitz — Majdanek stał się pierwszym muzeum miejsca zagłady w historii. Powołane uchwałą Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, było pierwszym muzeum dokumentującym Holokaust na świecie. Centralnym punktem pomnikowego założenia jest Mauzoleum projektu Wiktora Tołkina (1969), olbrzymia betonowa kopuła nad krypta z prochami i fragmentami kości ofiar zebranymi z terenu obozu po wyzwoleniu. To być może najpoważniejszy fizyczny relikt Holokaustu w Europie — kopuła osłaniająca wielokilogramowe nawarstwienie szczątków ludzkich.

Majdanek różni się od pozostałych obozów Aktion Reinhard zachowaniem oryginalnych struktur. Wizyta pamięci na Majdanku jest doświadczeniem fizycznym — wchodzi się do oryginalnych komór gazowych, oryginalnego krematorium, oryginalnych baraków. Dla wielu osób jest to wstrząs intensywniejszy niż w jakimkolwiek innym miejscu pamięci Holokaustu, w tym Auschwitz. Standardowa wizyta z licencjonowanym edukatorem muzeum trwa około czterech godzin. Trasa prowadzi od bramy obozowej (po lewej widoczny olbrzymi pomnik Walki i Męczeństwa, brama symbolizująca wejście do piekła), przez kompleks łaźni i komór gazowych, baraki więźniarskie (rekonstrukcje z autentycznymi elementami), pole nr V (mężczyźni), pole nr I (kobiety), krematorium, do Mauzoleum z kopułą prochów na zachodnim krańcu obozu. Kopuła Mauzoleum jest najtrudniejszym fizycznie i emocjonalnie elementem wizyty. Pod kopułą znajduje się około kilkadziesiąt centymetrów warstwy ludzkich prochów i kostnych fragmentów. Inskrypcja na obwodzie kopuły, słowa polskiego poety Franciszka Fenikowskiego, brzmi: „Los nasz dla was przestrogą". Dla rodzin żydowskich Mauzoleum jest tradycyjnym miejscem odmówienia Kadiszu — wprost nad prochami przodków. Komora gazowa w Majdanku, zachowana w stanie pierwotnym, nosi do dziś niebieskie zabarwienie ścian od cyjanowodoru — ślad chemiczny komercyjnego pestycydu Zyklon B, użytego przez Niemców jako narzędzia mordu. Dla wielu odwiedzających to konkretny, dotykalny dowód, którego brakuje w innych miejscach pamięci. Wewnątrz komory nie należy fotografować — ze szacunku do miejsca. Dzieci poniżej 14. roku życia nie są zalecane jako odwiedzający Majdanek. Pełen przegląd obozu wymaga około czterech kilometrów chodu po nierównym terenie — dla osób o ograniczonej mobilności muzeum oferuje skróconą trasę.

Z hotelu w Warszawie do Majdanku przejazd Mercedesem V-Class zajmuje około dwóch i pół godziny autostradą S17. Z Krakowa — około trzech godzin autostradami A4 i S17. Wyjazd planujemy zwykle między 8:00 a 9:00, aby wizyta odbywała się w godzinach przedpołudniowych. Powrót do Warszawy około 17:00 lub do Krakowa około 18:00. Lublin sam w sobie zasługuje na wizytę — to historyczna stolica polskich Żydów i przed wojną siedziba Jeszywas Chachmej Lublin, najsłynniejszej jeszywy w Europie. Dla rodzin chętnych do połączenia Majdanka z wizytą w lubelskim Starym Mieście, na cmentarzu żydowskim przy ulicy Walecznych oraz w Bramie Grodzkiej–Teatrze NN (centrum dokumentacji żydowskiego dziedzictwa Lublina) rekomendujemy nocleg w Hotelu Grand Lublinianka (4-gwiazdkowy historyczny obiekt w centrum). Dwudniowa wizyta — Majdanek pierwszego dnia, żydowski Lublin drugiego — pozwala uniknąć pośpiechu i zachować właściwą wagę każdej części. Mercedes V-Class oferuje pełną klimatyzację, miejsce dla siedmiu osób, dyskretną obecność kierowcy. W okresie zimowym (listopad–marzec) Majdanek jest szczególnie wymagającym wizytą fizycznie — pole obozowe jest otwarte, wiatr nieustanny. Rekomendujemy ciepłe ubranie wielowarstwowe i odpowiednie obuwie. Muzeum udostępnia licencjonowanych edukatorów mówiących po polsku, angielsku, hebrajsku, niemiecku i włosku — koordynujemy dobór i rezerwację dla każdej wizyty. Dla rodzin szukających kontekstu rodzinnego (poszukiwanie nazwisk w archiwum muzeum) pomagamy umówić indywidualną konsultację z działem badań Państwowego Muzeum na Majdanku.