Synagoga Hiszpańska: mauretańskie wnętrze Josefova

Zaplanuj wizytę Heritage Journeys

Španělská synagoga stoi na miejscu, gdzie niegdyś wznosiła się najstarsza w Pradze synagoga — zwana Starą Szkołą (Altschul) — rozebrана w ramach samorządowej "sanacji" Josefova w drugiej połowie XIX wieku. Nowy budynek, wzniesiony w 1868 roku przez praską gminę reformowaną, nosi paradoksalną nazwę: "Hiszpańska" — choć nie nawiązuje do tradycji sefardyjskiej ani do hiszpańskich wygnańców z 1492 roku. Wyłącznie do stylu architektonicznego Alhambry w Grenadzie, który stał się modelem dla całej generacji synagog europejskich w XIX stuleciu.

Architekci Vojtech Ignatz Ullmann i Josef Niklas zaprojektowali budowlę jako manifest środowiska reformowanego — wspólnoty, która dążyła do modernizacji życia religijnego i do integracji z czeskim życiem intelektualnym. Wnętrze sali głównej, nakryte sklepieniem kolebkowym z islamskim arabeskowym ornamentem, złoceniami i glazurowanymi kaflami, należy do najbogatszych przykładów dekoracji neomauretańskiej w Europie Środkowej. Nie ma tu mechitzy — galeria żeńska, choć obecna, była od początku dostępna bezpośrednio z nawy. Organy na galerii zachodniej akompaniowały chórowi.

W drugiej połowie XIX i na początku XX wieku Španělská synagoga była centrum praskiego ruchu reformowanego i syjonistycznego — miejscem spotkań intelektualistów żydowskich, których krąg obejmował m.in. Maxa Broda i Franza Kafkę, choć bezpośrednich związków Kafki z synagogą nie dokumentują źródła. Po Anschlussie Austrii i Protektoracie Czech i Moraw Niemcy zamknęli synagogę; od 1941 roku budynek służył za magazyn Reichsvereinigung der Juden skonfiskowanych mebli i kosztowności z żydowskich mieszkań. Zbiory te Muzeum Żydowskie wykorzystało po wojnie jako podstawę swoich kolekcji.

Po wojnie synagoga przeszła pod zarząd Muzeum Żydowskiego w Pradze i po gruntownej renowacji — ukończonej w 1998 roku — stała się jednym z jego najważniejszych oddziałów. Ekspozycja stała poświęcona jest historii Żydów czeskich i morawskich od oświecenia do Holokaustu. W sali głównej eksponowane są judaica z bogatej kolekcji muzeum, a galeria górna prezentuje fotografie i dokumenty z lat 1938-1945.

Španělská synagoga jest jednym z najbardziej kompletnych przykładów neomauretańskiej dekoracji synagogalnej w Europie. Fasada zewnętrzna, z trójkątnymi szczycikami, podkowiaste łuki okienne i orientalna sterczyna nad portalem, sygnalizuje charakter wnętrza. Bryła jest masywniejsza niż sugeruje to fasada — synagoga jest trójnawowa z szeroką nawą główną.

Wnętrze jest pełnym programem dekoracji zainspirowanej Alhambrą: każda powierzchnia pokryta jest arabeskowym ornamentem geometrycznym i roślinnym w tonacji złotej, błękitnej, zielonej i terakotowej. Stalaktyty i mukarnas zdobią pendentywydachy i narożniki sklepienia. Witraże okien absydy, z motywami mauretańskimi bez postaci figuralnych, przenikają przestrzeń barwnym światłem. Kolumny galerii z kapitelami o podkowiaste łuki tworzą loggie wokół całej nawy. Aron HaKodesh we wschodniej absydzie flankowany jest złoconymi kolumnami o wzorach mukarnas. Jest to bodaj najpiękniejszy orientalny wnętrze synagogalne w Europie Środkowej.

Španělská synagoga jest muzeum — nie odprawia się tu nabożeństw. Nakrycie głowy nie jest wymagane. Fotografowanie dozwolone bez lampy błyskowej. Wstęp przez kasy Muzeum Żydowskiego w Pradze — bilety kombinowane na kilka synagog Josefova lub bilet indywidualny.

Muzeum otwarte jest niedziela-piątek; zamknięte w szabat i żydowskie święta. Czas zwiedzania około czterdziestu pięciu minut dla ekspozycji stałej; przy wystawach czasowych — godzina lub więcej.

Zasady wizyty:

• • Nakrycie głowy mężczyzn: nie wymagane
• • Separacja płci: nie
• • Fotografia: dozwolona
• • Datek: opcjonalny

Španělská synagoga mieści się przy Vězeňská 1, sto metrów od Staronowej synagogi, w centrum Josefova. Mercedes V-Class dowozi od Pařížskiej lub od ulicy Dušní. Parking: garaż Paládium (300 m) lub Kotva (400 m). Spacer z Rynku Staromiejskiego — pięć minut.