Staronová synagoga: najstarsza aktywna synagoga Europy

Zaplanuj wizytę Heritage Journeys

Staronová synagoga jest najstarszą w pełni zachowaną i nieprzerwanie czynną synagogą w Europie. Jej budowa datowana jest na około 1270 rok — w tym czasie Żydzi zamieszkiwali Josefov, praskie miasto żydowskie, od co najmniej dwóch stuleci. Nazwa "Staro-Nowa" (Altneuschul w jidysz) budzi od wieków spekulacje: jedna teoria mówi, że synagoga zastąpiła starszą budowlę, lecz "nową" zaczęto dopiero nazywać po wybudowaniu kolejnych synagog. Inna, mistyczna, wywodzi nazwę od hebrajskiego "al tenai" — "pod warunkiem" — sugerując, że budynek stoi "warunkowo", do czasu odbudowy Świątyni Jerozolimskiej.

Synagoga zbudowana jest w stylu gotyckim, charakterystycznym dla Europy Środkowej XIII-XIV wieku. Wnętrze sali głównej nakryte jest unikatowym pięciożebrowym sklepieniem — pięć żeber zamiast standardowych czterech to celowa anomalia, by nie tworzyć krzyża, będącego symbolem chrześcijańskim. Bimah otoczona jest renesansową kratą z XVI wieku. W sali panuje półmrok, jaki rzucają wąskie ostrołukowe okna — jedyne źródło dziennego światła.

Maharal z Pragi — Rabbi Jehuda Löw ben Bezalel — działał w Pradze od lat siedemdziesiątych XVI wieku aż do śmierci w 1609 roku. Jako naczelny rabin praski wielokrotnie wygłaszał nauki w Staronowej synagodze i prowadził tu dyskusje z uczniami. Legenda przypisuje mu stworzenie Golema — humanoidalnej istoty z gliny Wełtawy, ożywionej za pomocą semu (tabliczki z imieniem Boga) i powołanej do obrony żydowskiej społeczności Pragi. Szczątki Golema, według legendy, spoczywają na strychu synagogi, niedostępnym dla odwiedzających. Strychu tego, zgodnie z tradycją, nikt nigdy nie otwiera.

Synagoga przetrwała pożary, pogromy i II wojnę światową. Podczas nazistowskiej okupacji Czechosłowacji Niemcy zdewastowali większość Josefova, lecz Staronową synagogę ocalili — włączając ją do planowanego "Muzeum Wymarłej Rasy". Paradoksalnie to zamierzenie ocaliło budynek. Po wojnie synagoga wróciła do funkcji kultowej i nieprzerwanie służy ortodoksyjnej gminie żydowskiej Pragi.

Staronová synagoga jest rzadkim przykładem wczesnogotyckich budowli żydowskich w Europie Środkowej. Bryła zewnętrzna, z charakterystycznymi stromymi trójkątnymi szczytami i ceglanym szczytem nad oknem wschodnim, góruje nad niską zabudową Josefova. Ceglana wieżyczka z zewnętrznymi przyporami dopełnia gotycki profil.

Wnętrze jest dwunawowe, podobnie jak w Starej Synagodze w Krakowie — układ wynikający z tej samej zasady architektonicznej ograniczenia wysokości. Pięciożebrowe sklepienie jest unikalnym rozwiązaniem techniczno-symbolicznym: piąte żebro zapobiega krzyżowi. Bimah stoi centralnie, otoczona gotycką kratą z XV wieku i renesansową nakładką z XVI. Aron HaKodesh w ścianie wschodniej jest starszy niż w większości synagog europejskich — pochodzi z XIV-XV wieku, ze skromniejszą dekoracją niż barokowe ołtarze późniejszych budowli. Na ścianie zawieszona jest flaga — kopia chorągwi przyznanej gminie żydowskiej przez cesarza Ferdynanda III w 1648 roku.

Podwójne wejście — dla mężczyzn od głównej ulicy, dla kobiet przez osobny portal boczny — zachowuje średniowieczny układ przestrzenny. Strych nad salą kobiecą jest niedostępny.

Staronová synagoga jest czynnym miejscem modlitwy ortodoksyjnej i sprzedaje bilety wstępu na zwiedzanie poza godzinami nabożeństw. Nakrycie głowy obowiązkowe dla mężczyzn — kipa dostępna przy wejściu. Kobiety wchodzą do oddzielonej sali przez boczne drzwi. Fotografowanie bezwzględnie zabronione — obejmuje wszelkie urządzenia.

Wstęp płatny przez Muzeum Żydowskie w Pradze — bilety kombinowane obejmują kilka synagog Josefova. Staronová synagoga jest otwarta niedziela-piątek z wyjątkiem żydowskich świąt. W szabat zamknięta dla turystów. Czas zwiedzania około czterdziestu pięciu minut.

Zasady wizyty:

• • Nakrycie głowy mężczyzn: wymagane
• • Separacja płci: tak (ortodoksyjna)
• • Fotografia: NIE dozwolona
• • Datek: oczekiwany

Staronová synagoga leży w Josefovie, w centrum Pragi (Praha 1), przy ulicy Červená, w odległości dwustu metrów od Staromiejskiego Rynku. Mercedes V-Class dowozi od strony Pařížskiej — głównego bulwaru Josefova — lub od strony ulicy Maiselova. Parking w centrum Pragi jest ograniczony; rekomendujemy garaże Paládium (300 m) lub Kotva (400 m). Transfer z Krakowa: 530 km, ok. 5,5 godziny autostradą D1 przez Ostrawę i Brno lub trasą przez Liberec.