Jesziwa Chachmej Lublina: największa jesziwa świata w 1930 roku

Zaplanuj wizytę Heritage Journeys

Jesziwa Chachmej Lublina (Akademia Mędrców Lublina) jest jednym z najambitniejszych projektów edukacyjnych w historii żydowskiej Europy Wschodniej. Jej założyciel — Rabbi Meir Shapiro (1887-1933), rabin Lublina od 1930 roku, poseł do polskiego Sejmu i jeden z najpopularniejszych mówców religijnych swojego pokolenia — od lat dwudziestych nosił się z zamiarem stworzenia jesziwy, która wychowałaby elitę rabinistyczną dla całego świata żydowskiego.

W 1923 roku na Kongresie Agudas Jisroel w Wiedniu Rabbi Shapiro ogłosił program Daf Jomi — codziennego studium jednej strony (folio) Talmudu Babilońskiego. Program zakłada, że po 2711 dniach lektury — siedmiu i pół roku — cały Talmud zostanie przestudiowany. Miliony Żydów na całym świecie uczestniczyło we wszystkich cyklach Daf Jomi od 1923 roku do dziś; każde zakończenie cyklu (Siyum HaShas) gromadzi dziesiątki tysięcy uczestników na stadionach i salach koncertowych. Rabbi Shapiro był twórcą tej idei; Lublin był jej kolebką.

Budynek jesziwy przy ulicy Lubartowskiej 85 projektował architekt Henoch Kein. Pięciokondygnacyjna budowla w stylu eklektyczno-modernistycznym była imponująca jak na stosunki polskiej prowincji: zawierała aule wykładowe mogące pomieścić setki osób, bibliotekę z dziesiątkami tysięcy woluminów, dormitoria z łazienkami (niezwykły luksus w środowisku jeszywowym), kuchnię i jadalnię. Otwarcie 24 czerwca 1930 roku przyciągnęło delegatów z całego świata żydowskiego: Izraela, Stanów Zjednoczonych, Anglii, Niemiec. Lublin świętował jako miasto, które daje światu nową wielką akademię.

Rabbi Meir Shapiro nie doczekał rozkwitu swojego dzieła — zmarł w 1933 roku w wieku czterdziestu sześciu lat. Jesziwa działała pod kierownictwem jego następców do wybuchu II wojny światowej. We wrześniu 1939 roku Niemcy zajęli Lublin; jesziwa zamknięta, studenci rozproszeni lub zamordowani. Budynek służył Niemcom za magazyn. Po wojnie przez lata pełnił różne funkcje; od lat dziewięćdziesiątych jest siedzibą Gminy Wyznaniowej Żydowskiej Lublin i prowadzi działalność kulturalną i edukacyjną. Restauracja budynku przeprowadzona w kilku etapach przywróciła mu dawny charakter.

Budynek Jesziwy Chachmej Lublina przy ulicy Lubartowskiej 85 jest przykładem eklektyzmu architektonicznego przełomu lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku, łączącego elementy modernizmu z tradycyjnymi formami historycznymi. Pięciopiętrowa fasada z rytmicznie rozmieszczonymi oknami i centralnym ryzalitem z inskrypcją hebrajską przekazuje zarówno powagę instytucji akademickiej, jak i tożsamość żydowską.

Wnętrze organizowane jest wokół głównej auli — sali zdolnej pomieścić kilkaset osób — oraz sieci sal seminaryjnych, biblioteki i pomieszczeń mieszkalnych. Beit ha-Midrasz, dom nauki i modlitwy, znajdował się na parterze; studenci mogli przejść bezpośrednio z dormitorium do sali studiów i na modlitwę bez opuszczania budynku.

Budynek Jesziwy jest siedzibą Gminy Wyznaniowej Żydowskiej Lublin i jest dostępny dla gości zainteresowanych historią. Nakrycie głowy nie jest obowiązkowe. Fotografowanie dozwolone na zewnątrz i w przestrzeniach publicznych. Wejście na wyższe kondygnacje może wymagać wcześniejszego umówienia.

Gmina organizuje sporadyczne wystawy i wydarzenia edukacyjne. Najlepiej kontaktować się z Gminą Wyznaniową Żydowską Lublin przed planowaną wizytą w celu ustalenia dostępności i ewentualnego przewodnika.

Zasady wizyty:

• • Nakrycie głowy mężczyzn: nie wymagane
• • Separacja płci: nie
• • Fotografia: dozwolona
• • Datek: opcjonalny

Ulica Lubartowska 85 leży w północnej części centrum Lublina, dwa kilometry od Starego Miasta. Mercedes V-Class dojeżdża bezpośrednio pod budynek. Parking przy ulicy lub w strefie płatnego parkowania. Od Dworca Głównego PKP — pięć kilometrów, dziesięć minut. Lublin leży 170 km od Warszawy (dwie godziny A2/S17) i 300 km od Krakowa (trzy godziny A4 przez Rzeszów).