Sanzer Rebbe — Rabbi Chaim Halberstam z Nowego Sącza

Wszystkie Heritage Journeys

Chaim Halberstam urodził się w 1793 roku w Tarnogrodzkim, w rodzinie o silnych tradycjach rabinackich. Wychowany w atmosferze skrupulatnej nauki Talmudu i Szulchan Aruch, wcześnie trafił na dwory chasydzkich mistrzów: uczył się m.in. u Rabiego Naftali Tzvi Horowitza z Ropczyc oraz u Rabiego Szmula Cwi Horowitza i Rabiego Barucha Frankel-Teumim. Szczególny wpływ wywarło na nim spotkanie z Rabim Cwi Elimelech Szapiro z Dynowa — autorem Bnei Jissachar.

Osiadłszy w Nowym Sączu (jidysz: Tsanz / Sanz), Halberstam zasłynął jako jeden z największych halachistów swojego pokolenia. Nowy Sącz — miasto u podnóża Karpat, w sercu galicyjskiego Podkarpacia — stał się centrum, do którego pielgrzymowali rabini i chasydzi z całej Galicji. Pytania halachiczne napływały doń z całego żydowskiego świata: jego odpowiedzi zebrał w wielotomowym dziele Divrei Chaim (Słowa Chaima), które jest do dziś autorytatywnym źródłem w literaturze responsum.

Sanzer Rebbe znany był z legendarnej hojności. Wedle relacji chasydzkiej, oddawał ubogim wszystko: pieniądze, odzież, srebro. Opowieści o jego dobroczynności krążyły po całej Galicji — podobno nigdy nie zasiadał do posiłku, dopóki nie upewnił się, że wszyscy ubodzy w okolicy są nakarmieni. Ta cecha jego charakteru stała się wzorem dla następnych pokoleń dynastii Sanz.

Rabi Chaim Halberstam dożył osiemdziesięciu trzech lat, pozostając aktywnym rabinem i mistrzem niemal do końca życia. Odszedł w 1876 roku w Nowym Sączu, pozostawiając po sobie dynastię, której gałęzie objęły całą Galicję i daleko poza jej granicami.

Wkład Sanzer Rebbe w historię judaizmu ma dwa wymiary: halachiczny i chasydzki.

Divrei Chaim — jego odpowiedź na tysiące pytań halachicznych — jest jednym z najważniejszych zbiorów responsum w nowożytnej literaturze żydowskiej. Halberstam pisał z równą swobodą w kwestiach prawa rodzinnego (isur ve-heter), prawa handlowego (Choszen Miszpat) i rytuału (Orach Chaim). Jego responsum charakteryzuje się głębią analizy, jasnością wykładu i odważnymi decyzjami — Halberstam nie bał się zajmować stanowiska tam, gdzie inni wahali się. Divrei Chaim weszły do żelaznego kanonu literatury responsum i są cytowane po dziś dzień.

W wymiarze chasydzkim, Sanzer Rebbe głosił integralność nauki Talmudu i pobożności chasydzkiej. W przeciwieństwie do niektórych nurtów, które widziały w chasydyzmie odejście od tradycyjnej nauki, Halberstam uważał, że dogłębna znajomość halachy jest niezbędna dla każdego cadyka i chasydzkiego przywódcy. Jego model łączenia mistrzostwa halachicznego z chasydzkią pasją duchową stał się wzorem dla całej dynastii Sanz i jej odgałęzień.

Równie ważny jest jego wkład w kształtowanie etosu dobroczynności (tzedaka) jako centralnej wartości chasydzkiego życia. Halberstam nauczał i praktykował, że materialne zasoby człowieka należą do Boga i winny być w całości przekazywane potrzebującym — co owocowało jego własną legendarną hojnością.

Spuścizna Sanzer Rebbe to jedna z najbardziej rozgałęzionych dynastii chasydzkich na świecie. Jego bezpośredni potomkowie założyli:

— Dynastię Bobov (Bobowa), zainicjowaną przez jego syna Shlomo Halberstama, która dziś liczy dziesiątki tysięcy chasydów w Nowym Jorku, Londynie i Izraelu.
— Dynastię Klausenburg (Klausenburgera), zainicjowaną przez potomków Halberstama osiadłych na Węgrzech, która po Holokauście odrodziła się w Stanach Zjednoczonych i Izraelu.
— Dynastię Sanz-Klausenburg i wiele innych gałęzi w Stanach Zjednoczonych i Izraelu.

W Nowym Sączu grób Sanzer Rebbe na starym cmentarzu żydowskim przy ulicy Rybackiej pozostaje jednym z najważniejszych chasydzkich miejsc pielgrzymek w Polsce. Coroczna pielgrzymka w rocznicę śmierci Rebbe przyciąga chasydów dynastii Bobov, Klausenburg i Sanz z całego świata.

Nowy Sącz — dziś prężne miasto w Małopolsce — zachowuje w ten sposób ślad po jednej z najważniejszych postaci galicyjskiego judaizmu XIX wieku.

Grób Sanzer Rebbe spoczywa na starym cmentarzu żydowskim przy ulicy Rybackiej w Nowym Sączu. Nowy Sącz leży w południowej Małopolsce, u wlotu dolin karpackich — to miasto łatwo połączyć w podróży z Krynicą-Zdrojem lub Muszyną, tworząc trasę łączącą pamięć o galicyjskim judaizmie z krajobrazem Podkarpacia.

Podróż do Nowego Sącza z Krakowa zajmuje około 1,5 godziny, co czyni to miejsce osiągalnym nawet przy ograniczonym czasie. Mercedes-Benz V-Class z doświadczonym kierowcą pozwoli skupić się na tej niezwykłej podróży — niezależnie od tego, czy łączy jeden cel, czy kilka chasydzkich miejsc pamięci Galicji Zachodniej.

Lokalizacja

Old Jewish Cemetery, Nowy Sącz (ul. Rybacka)

Wyślij zapytanie