Rabbi Elimelech z Leżajska — Noam Elimelech

Wszystkie Heritage Journeys

Rabbi Elimelech Weisblum urodził się około 1717 roku w Łapczycy koło Bochni, w południowej Małopolsce. Razem z bratem, Rabbi Zuszją z Annopola (Annipoli), był jednym z najwybitniejszych uczniów Rabbi Dow Bera z Mezeritcha — wielkiego Maggida, duchowego następcy Baal Szem Towa. Obaj bracia podróżowali razem przez Galicję i Wołyń, głosząc nauki chasydyzmu w środowiskach, do których dotarł on dopiero w drugim pokoleniu po Beszt.

Około 1777 roku Rabbi Elimelech osiedlił się w Leżajsku nad Sanem, niewielkim mieście w dzisiejszym województwie podkarpackim. Leżajsk stał się jego siedzibą i centrum jego dworu (jid. hojf — הוֹף) przez dekadę, w ciągu której wypracował on własną, oryginalną doktrynę cadykatu i modelu polskiego chasydyzmu.

Jego najważniejsze dzieło, Noam Elimelech (Łaskawość Elimelecha), zostało wydane w Lwowie w 1788 roku — rok po jego śmierci — i stało się jedną z fundamentalnych ksiąg polskiego chasydyzmu. Dzieło to zawiera komentarze do Tory ułożone według kolejności parszijot (cotygodniowych czytań), przeplatane traktatami teologicznymi na temat roli cadyka i modeli przywództwa duchowego.

Grono uczniów Rabbiego Elimelecha tworzyło wyjątkowe pokolenie cadyków, którzy rozsiali chasydyzm po całej Polsce i Galicji: do jego bezpośrednich uczniów należą Rabbi Abraham Joshua Heschel z Opawy (Apt, Ujście Jezuickie), Rabbi Menachem Mendel z Rymanowa, Rabbi Naftali Cwi z Ropczyc, Rabbi Abraham z Sochaczewa oraz Rabbi Yisrael Hopstein — Maggid z Kozienic. Żaden z polskich cadyków nie miał tylu wybitnych uczniów, którzy sami stali się założycielami dynastii.

Rabbi Elimelech odszedł 21 Adaru 5547 (1787) w Leżajsku. Jego jorcajt — 21 Adaru — jest do dziś jednym z największych zgromadzeń pielgrzymkowych w Polsce: do Leżajska przybywają w tym dniu dziesiątki tysięcy chasydów z Izraela, Stanów Zjednoczonych, Europy i z całego świata.

Centralną innowacją teologiczną Rabbiego Elimelecha jest rozwinięcie i systematyzacja doktryny cadykatu (hebr. tzaddikizm). O ile Baal Szem Tow i Maggid z Mezeritcha wskazywali na duchową rolę cadyka w ogólności, Rabbi Elimelech nadał temu pojęciu konkretne, instytucjonalne i teurgiczne znaczenie.

W Noam Elimelech cadyk jest nie tylko duchowym przewodnikiem swojej wspólnoty, ale czynnym pośrednikiem między niebem a ziemią: jego modlitwa wznosi się do Boga w imieniu chasydów, jego intencja "łączy światy" (jid. weltikajt — jedność rzeczywistości), a jego wstawiennictwo (hebr. mełitz josher — מֵלִיץ יֹשֶׁר) przynosi wspólnocie dobrobyt, zdrowie i duchowe ocalenie. Cadyk musi "schodzić" do poziomu prostego człowieka, aby go podnieść — koncepcja znana jako jeridat ha-cadik letzorech alijah (zstąpienie cadyka dla celu wzniesienia).

Rabbi Elimelech wzmocnił rolę fizycznej obecności przy cadyku (jid. hankaszes), praktyki pidjon (pidyon nefesz — wykup duszy, ofiarowanie pieniężne cadykowi z intencją modlitewną) oraz kwitlach (karteczek z prośbami), które stały się trwałymi elementami struktury chasydzkiego dworu. Każda z tych praktyk miała swoje teologiczne uzasadnienie w jego doktrynie.

Jego podejście do studiów Tory jest wyraźnie oryginalnie: w odróżnieniu od drogi intelektualnej Chabadu, nacisk pada na emocjonalne zaangażowanie, płomienną modlitwę i osobisty kontakt z cadykiem, a nie na systematyczne studium mistycznej filozofii.

Leżajsk stał się jednym z najświętszych miejsc polskiego chasydyzmu — obok Bełza, Góry Kalwarii i Kozienice. Przez ponad dwa wieki jego grób przyciągał pielgrzymów z całego świata; Holocaust i komunizm przerwały te pielgrzymki na kilkadziesiąt lat, ale po 1989 roku odrodzenie jest spektakularne.

Dziś zgromadzenie na jorcajt Rabbiego Elimelecha (21 Adaru, zazwyczaj luty–marzec) jest największym dorocznym zgromadzeniem chasydów w Polsce — szacunkowo 30 000–50 000 osób. Ohel (osłona nad grobem) jest otwarty przez całą dobę w tym czasie; modlitwy trwają nieprzerwanie.

Wpływ Rabbiego Elimelecha widoczny jest w każdej polskiej dynastii chasydzkie: Ger (Góra Kalwaria), Alexander, Bobów, Nowy Sącz (Klausenburg), Sochaczew, Ropczyce — wszystkie wywodzą swą tradycję z jego szkoły bezpośrednio lub przez uczniów. Można bez przesady powiedzieć, że Rabbi Elimelech z Leżajska jest duchowym "pradziadkiem" polskiego chasydyzmu w sensie instytucjonalnym.

Kewer Rabbiego Elimelecha z Leżajska znajduje się na cmentarzu żydowskim w Leżajsku, przy ulicy Bożniczej. Ohel jest otwarty dla pielgrzymów przez cały rok; w okolicach jorcajtu (21 Adaru) wokół ohelu organizowany jest duży obóz pielgrzymkowy z zapleczem sanitarnym i gastronomicznym.

Leżajsk położony jest około 110 km na południe od Rzeszowa i około 60 km na wschód od Łańcuta. Z Krakowa do Leżajska jedzie się około 2,5 godziny. Mercedes V-Class z prywatnym szoferem umożliwia komfortowy przejazd z Krakowa lub Rzeszowa bezpośrednio pod ohel; wielu gości łączy wizytę w Leżajsku z odwiedzinami w Łańcucie (zamek) lub Rzeszowie. Parking w pobliżu cmentarza jest ograniczony w sezonie pielgrzymkowym — dojazd własnym pojazdem utrudniony.

Lokalizacja

Jewish Cemetery, Leżajsk, Poland

Wyślij zapytanie