Schwartz / Szwarc — czarne nazwisko Ashkenazu

Wyślij zapytanie genealogiczne Heritage Journeys

Schwartz wywodzi się ze starogermańskiego swart (ciemny, czarny), które w języku środkowowysokonieckim przybrało formę swarz, a we współczesnym niemieckim — schwarz. W jidysz — shvarts (שװאַרץ), fonetycznie identyczne. Jako przydomek przedsurnamowy Schwartz opisywało ciemną karnację, ciemne włosy lub przynależność do lokacji kojarzonej z czernią (np. ciemna kamienica, kuźnia z czarnym dymem).

Forma Szwarc to polska adaptacja fonetyczna, w której "schw" przekształca się w "szw" zgodnie z polską ortografią. Szwarec i Szwarc są synonimami. Forma Szwarec pojawia się rzadziej i wskazuje na wschodnią transliterację urzędową.

W Yiddish shvarts było słowem intensywnie używanym potocznie: „shvarts yor" (czarny rok, rok nieszczęść), „shvarts khasn" (ciemny, nieatrakcyjny oblubieniec). Przeniesienie słowa z rejestru potocznego do formy prawnej po 1787 roku illustruje, jak wielki był kontrast między tradycyjną żydowską kulturą nazewniczą a habsburskim administracyjnym podejściem do identyfikacji obywatela.

Schwartz był jednym z najczęstszych nazwisk żydowskich w Polsce i rozmieszczony był niemal równomiernie w całej Galicji i Kongresówce. Kraków, Tarnów, Rzeszów, Lublin, Białystok — każde z tych miast liczyło setki rodzin Schwartz lub Szwarc.

Szczególna koncentracja zauważalna jest w rejonie Białegostoku — miasto to, z silną tradycją żydowskiego rzemiosła i handlu, miało wyjątkowo dużo rodzin Szwarc pracujących w przemyśle włókienniczym. Region Lubelszczyzny — jeden z najgęściej zasiedlonych przez Żydów obszarów przedwojennej Polski — skupiał liczne rodziny Schwartz w miasteczkach między Lublinem, Zamościem i Hrubieszowem.

Schwartz był w polskich gminach żydowskich XIX i XX wieku nazwiskiem „demokratycznym" — nosiły go zarówno rodziny z wyższych warstw społecznych, jak i biedota miasteczkowa. W środowiskach ortodoksyjnych i świeckich, w Bundzie i wśród syjonistów, Schwartzowie uczestniczyli w każdej formie żydowskiego życia społecznego.

Holokaust zniszczył ogromną większość tej populacji. Szacuje się, że z 32 000 nosicieli Schwartz i Szwarc ocalało 3 000–4 000.

JewishGen JRI-Poland zawiera tysiące rekordów Schwartz i Szwarc z galicyjskich i kongresowych metryk. Yad Vashem rejestruje ponad 16 000 kart ofiar dla tych wariantów z Polski. Archiwa w Białymstoku, Lublinie i Krakowie są głównymi repozytoriami.

Rodziny Schwartz z korzeniami lubelskimi często planują trasę przez Lublin (Stary Cmentarz Żydowski, dawne getto, Majdanek) i mniejsze miejscowości Lubelszczyzny. Te z korzeniami białostockimi kierują się na Podlasie — obszar, gdzie zagłada przebiegała równolegle z akcją Reinhardt w getcie białostockim w 1943 roku. Mercedes V-Class z Warszawy dociera do Białegostoku w niespełna trzy godziny.