Rabbi Meir Shapiro — architekt globalnego studiowania Talmudu

Wszystkie Heritage Journeys

Meir Shapiro urodził się w 1887 roku w Szatowie w Galicji (dziś Ukraina) w rodzinie rabinackiej o tradycjach chasydzkich. Jego talenty ujawniły się wcześnie: już jako nastolatek zdobył głęboką znajomość Talmudu i literatury rabinackiej, a rabinat sprawował od najmłodszych lat — najpierw w Glinianie, potem w Sanoku i Piotrkowie Trybunalskim.

W 1922 roku Shapiro zasiadł w Sejmie Rzeczypospolitej jako poseł partii Agudath Israel, co dawało mu platformę do walki o prawa polskich Żydów i finansowanie instytucji żydowskich. Łączył polityczny aktywizm z wizją odrodzenia talmudycznego wykształcenia na niespotykaną dotąd skalę.

W 1923 roku, na kongresie Światowej Agudath Israel w Wiedniu (11 września 1923 / 11 elul 5683, Wielka Synagoga Wiedeń), ogłosił program Daf Jomi — codziennego studium jednej strony (folio) Talmudu Babilońskiego. Idea była rewolucyjna w swej prostocie: niezależnie od miejsca zamieszkania, każdy Żyd na świecie studiuje tego samego dnia tę samą stronicę Talmudu. Pierwszy cykl Daf Jomi, obejmujący 2711 stron Talmudu, trwa 7,5 roku. Dziś miliony Żydów na wszystkich kontynentach uczestniczą w kolejnych cyklach, a zakończenie każdego z nich (Siyum HaShas) celebrowane jest w największych arenach świata.

Równolegle Shapiro gromadził środki na budowę Jesziwat Chachmej Lublin — instytucji, która miała przełamać stereotyp biednej, źle wyposażonej jesziwi. Budynek przy ulicy Lubartowskiej 85 w Lublinie, otwarty 24 czerwca 1930 roku, był cudem swoich czasów: pięciopiętrowy gmach z salami wykładowymi, biblioteką liczącą ponad 22 000 tomów, internatem dla studentów i jadalnią. Mogło w nim studiować jednocześnie od 200 do 500 znakomitych uczniów, wyselekcjonowanych przez rygorystyczne egzaminy.

Rabbi Meir Shapiro zmarł nagle 7 listopada 1933 roku w Łodzi, w wieku zaledwie 46 lat. Jego śmierć spotkała społeczność żydowską jak cios: odchodził w połowie drogi, gdy jesziwa rozwijała się, a Daf Jomi budował dopiero swoją globalną wspólnotę. Pochowany początkowo w Łodzi, w 1958 roku jego szczątki przeniesiono do Lublina, gdzie spoczął na cmentarzu żydowskim przy ulicy Siennieńskiej — mieście, któremu poświęcił swoje największe dzieło.

Wkład Rabiego Meiera Shapiro w historię judaizmu jest wyjątkowy, bo ma dwa wymiary: instytucjonalny i programowy.

Daf Jomi — strona dziennie — jest prawdopodobnie najdonioślejszym projektem edukacyjnym w historii żydowskiej po zamknięciu akademii babilońskich. Jego genialność polega na połączeniu idei powszechności (każdy Żyd może uczestniczyć) z głębią (pełny Talmud Babiloński) i jednością (na całym świecie studiuje się tego samego dnia tę samą stronę). Shapiro argumentował, że Daf Jomi zjednoczy żydostwo — Żyd z Warszawy i z Buenos Aires, rozmawiając o tej samej stronicy, pozostaną duchowymi sąsiadami. Czas potwierdził jego wizję: kolejne Siyum HaShas skupiają dziesiątki tysięcy uczestników w Madison Square Garden, Wembley i na całym świecie.

Jesziwat Chachmej Lublin reprezentowała inną rewolucję: przekonanie, że talmudyczne wykształcenie zasługuje na warunki równie dobre jak najlepsze świeckie uniwersytety. Shapiro dążył do tego, by jego studenci uczyli się w godnych warunkach, z dostępem do biblioteki i zaplecza, które nie ustępują europejskim akademiom. Był pionierem nowoczesnej instytucji yeshivot — i pod tym względem wyprzedził swój czas o dziesięciolecia.

Spuścizna Rabiego Meiera Shapiro jest żywa w sposób dosłowny: co dnia, na całym świecie, miliony Żydów otwierają Talmud na tej samej stronie. Daf Jomi, który zainaugurował w 1923 roku, trwa nieprzerwanie. Każdy kolejny cykl Siyum HaShas — celebracja ukończenia pełnego Talmudu — jest globalnym wydarzeniem o skali, jakiej Shapiro mógł jedynie pragnąć.

W Lublinie jego dziedzictwo jest namacalne. Budynek dawnej Jesziwat Chachmej Lublin przy Lubartowskiej 85 przeżył wojnę (Niemcy zajęli go w 1939 roku jako kwatery — biblioteka 22 000 tomów została spalona), służył przez dekady jako hotel medyczny, a od 2007 roku jest ponownie centrum żydowskim: mieści hotel, restaurację koszerna, muzeum i centrum edukacyjne. Każdego roku odwiedzają go tysiące gości.

Natomiast grób Shapiro na cmentarzu przy Siennieńskiej — przeniesiony tu z Łodzi w 1958 roku — jest miejscem pielgrzymek uczestników Daf Jomi z całego świata, szczególnie podczas Siyum HaShas w Lublinie.

Grób Rabiego Meiera Shapiro na cmentarzu żydowskim przy ulicy Siennieńskiej w Lublinie jest zaledwie kilka minut drogi od budynku Jesziwat Chachmej Lublin przy ulicy Lubartowskiej 85 — dziś centrum żydowskiego, hotelu i muzeum. Obie te lokalizacje tworzą w Lublinie wyjątkowy szlak pamięci: od wizji, którą Shapiro zrealizował za życia, do miejsca jego wiecznego spoczynku.

Lublin — miasto bogate w judaica (Majdanek, cmentarz przy Siennieńskiej, dawna dzielnica żydowska) — warto połączyć z Leżajskiem lub Rzeszowem w dłuższej podróży po wschodniej Polsce. Mercedes-Benz V-Class z doświadczonym kierowcą pozwala skupić się na znaczeniu miejsc, które się odwiedza, zamiast na logistyce drogi.

Lokalizacja

Old Jewish Cemetery, Lublin (ul. Siennieńska) — przeniesiony z Łodzi w 1958

Wyślij zapytanie